Πόσο φιλελεύθεροι είμαστε;

Επανέρχομαι μία εβδομάδα μετά το "Το χάσμα γενεών έγινε χειροπιαστό" με συνέχεια των σκέψεων επειδή το θέμα είναι ανεξάντλητο και απασχολεί όλη την κοινωνία μάς διαρκώς. Ανέφερα μια βδομάδα πριν ότι η αντίδραση που παρακολουθούμε είχε μόνο ως αφορμή το θάνατο ενός εφήβου. Παρακολουθώντας τις εξελίξεις διέκρινα κάποια πικρία από πολλούς και για διαφορετικούς λόγους για όλα όσα συμβαίνουν. Κυρίως από άτομα μεγαλύτερης ηλικίας που δηλώνουν με πάσα ειλικρίνεια ότι δε θα άφηναν τα παιδιά τους ποτέ να εξεγερθούν κατ' αυτόν τον τρόπο. Αν τους δινόταν το βήμα τα ίδια ακριβώς θα έλεγαν οι περισσότεροι γονείς. Εγώ από την πλευρά μου αναρωτιέμαι ποιά είναι τότε τα παιδιά που εξεγείρονται; Τίνος τέκνα είναι αυτά; Είναι όλα τους ορφανά; Είναι όλοι εκείνοι που βγαίνουν στους δρόμους αναρχοκομμουνιστές; Τι είναι τέλος πάντων;

Αδυνατώ να συλλάβω (σε αντίθεση με την αστυνομία) το πλήρες μέγεθος του κοινωνικού αποτροπιασμού, της οριακής ανεκτικότητας, αν το θες, των νέων. Προσπαθώ πάντως πολύ να τα καταφέρω και σε ένα βαθμό το έχω κατανοήσει ίσως επειδή ακόμα βρίσκομαι πιο κοντά στην ηλικία τους. Κατανοώ τους λόγους που ένας μεσήλικος γονιός δηλώνει ότι το παιδί του ποτέ δε θα αντιδρούσε έτσι. Κανένας γονιός δε θέλει τα παιδιά του να είναι απόκληρα μιας κοινωνίας. Δε θα το επέτρεπε επειδή δεν είναι κοινωνικά ορθό. Άλλωστε τι θα πουν οι γείτονες είναι αυτό που μας νοιάζει περισσότερο παρά το τι ώθησε κάποιον σε μια πράξη. Και ιστορικά αν το θες υπάρχουν πολλά αντίστοιχα παραδείγματα. Κανένας γονιός δεν ήθελε το παιδί του να είναι ρεμπέτης μερικές δεκαετίες πριν. Κανένας γονιός δεν ήθελε το παιδί του να είναι "αριστερός" μερικά χρόνια πριν. Έτσι και τώρα κανένας γονιός δε θέλει το παιδί του να είναι κουκουλοφόρος. Πολύ περισσότερο από το μέλλον και το παρόν των παιδιών τους, αυτοί οι γονείς δε θέλουν να στιγματιστούν οι ίδιοι. Δε θέλουν να βγει κάποιος αύριο και να πει "Ο Κωστάκης που πιάσανε στη διαδήλωση είναι ο γιος του κυρίου τάδε, του διευθυντού της δείνα τραπέζης". Φοβούνται περισσότερο για το αν θα ταυτίσουν τη συμπεριφορά του γιου και της κόρης τους με την ανατροφή που τους έδωσαν παρά για το αν τα ιδανικά για τα οποία μάχονται είναι άξια υπεράσπισης. Όμως επειδή όπως είπα δεν πιστεύω ότι τα παιδιά στους δρόμους δεν έχουν γονείς, οι γονείς τείνουν να αγνοούν το τι κάνουν και τι πιστεύουν τα ίδια τα παιδιά τους. Θα επιθυμούσαν να μην εμπλέκονται τα δικά τους παιδιά αλλά κατά βάθος πρέπει να σκέφτονται ότι σε κάποιο σημείο έκαναν κάποιο λάθος στην ανατροφή τους. Οι δηλώσεις αυτές των γονιών θα μπορούσαν μόνο να ερμηνευτούν ως παρακλήσεις προς τα παιδιά τους να μην τους ντροπιάσουν στην κοινωνία. Βλέπεις, η κοινωνία μας μπορεί να διατυμπανίζει το φιλελευθερισμό της αλλά όταν αυτός πάει να εκφραστεί οι ίδιοι οι μηχανισμοί της κοινωνίας ως χωριουδίστικη καθολική μικροκοινωνική σκέψη είναι αποτρεπτικοί. Είμαστε συντηρητικοί σαν έθνος σαν, πολιτεία και ατομικά. Καμία κοινωνικοπολιτική αλλαγή, ποτέ δεν προέκυψε μέσα από τέτοιες συνθήκες συντηρητισμού. Αυτός ο συντηρητισμός στη σκέψη είναι πολύ πιο επικίνδυνος και από άλλες εκφράσεις τού, όπως αυτές σχετικά με τη σεξουαλικότητα, την ισότητα των φύλων και την ελευθερία του τύπου.

Για να γίνει πιο κατανοητό το παραπάνω ορίζω εγώ ένα παράδειγμα. Ομοφυλόφιλοι υπάρχουν και πάντα υπήρχαν. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα τους έχουμε συνηθίσει. Οι άνθρωποι αυτοί τολμούν να εκφράζονται κάπως περισσότερο δίχως να γίνονται άμεσα στόχος κοινωνικός. Αλίμονο όμως αν τολμήσουν να ανατρέψουν τα κοινωνικά δεδομένα και πρότυπα. Βλέπεις ένα νεαρό ζευγαράκι (αγόρι-κορίτσι) να περπατά στο δρόμο, να κάθεται στο πάρκο και να φιλιούνται. Όμορφο, ε; Φαντάσου τώρα το ίδιο με ένα gay ζευγάρι. Αν δεν λιντσαριστούν επί τόπου σίγουρα θα ακούσουν πολλά γιούχα. Και δε μιλάω για μια σκηνή σε ένα χωριό, περιγράφω τι θα συνέβαινε στο κέντρο της Αθήνας. Η κοινωνία έμαθε να ανέχεται τους ομοφυλόφιλους μόνο όσο δεν προκαλούν δημοσίως και αν είναι κομμωτές, σχεδιαστές ρούχων και τλεοπτικοί παρουσιαστές. Να χαρώ φιλελευθερισμό. Το ίδιο ισχύει και πολλές άλλες κατηγορίες ανθρώπων στη χώρα μας που παραδοσιακά είναι κατάπτυστες (Αλβανούς, τσιγγάνους, μαύρους, γυναίκες, Πόντιους, ανάπηρους και άλλους πολλούς). Ας μη γελιόμαστε, είμαστε στην πραγματικότητα λίγο πιο φιλελεύθεροι από τους Άραβες. Και καλά με τις πιο πάνω "κατηγορίες" πολιτών όπου οι άνθρωποι δεν επέλεξαν να είναι ό,τι είναι, έιτε αυτό λέγεται ομοφυλόφιλος, είτε λέγεται γυναίκα, είτε ανάπηρος. Τι γίνεται όταν δεν εμπίπτουμε στην κοινωνία κατά βούληση; Η απομόνωση, ο ρατσισμός και η περιθωριοποίηση είναι σε αυτή την περίπτωση συνειδητός μέχρι... θανάτου. Δε μιλάμε πλέον για φόβο της κοινωνίας προς το διαφορετικό, μιλάμε για παρανοϊκό φόβο προς την αλλαγή, προς την πρόοδο και τις νέες ιδέες. Δε φοβίζουν δηλαδή τα άτομα, αλλά αυτά που εκπροσωπούν. Για το λόγο αυτό θεωρώ πως αυτός ο συντηρητισμός είναι και πιο επικίνδυνος.

Περιττό να πω ότι οι νέοι είναι κι' αυτοί θύματα του ρατσισμού. Θα μου πεις, πώς γίνεται αυτό; Οι νέοι είναι οι μελλοντικοί ενήλικες και η ελπίδα μας για το αύριο. Μάλιστα, τότε γιατί δεν τους δίνεται ο λόγος; Ας αρχίσουμε από τα βασικά. Γιατί δε δίνεται ο λόγος στα παιδιά μέσα στην οικογένεια; Κάτι θα έχουν να πουν κι αυτά τα παιδιά. Αντί αυτού ακούγονται στις οικογένειες οι τυπικές πατριαρχικές φωνές σχετικά με το τι είναι σωστό και τι λάθος. Κι' εγώ που νόμιζα ότι το σωστό και το λάθος είναι υποκειμενικό! Αυτοί οι γονείς που δεν ακούν τα παιδιά τους είναι αυτοί που βγαίνουν και λένε δημοσίως ότι τα δικά μου παιδιά δεν κάνουν τέτοια πράγματα. Γιατί; Απλά επειδή τους έχω πει να μην τα κάνουν διότι δεν είναι σωστά. Για αυτούς, τους βολεμένους γονείς σωστό μπορεί να είναι ο γιος για παράδειγμα να ασχοληθεί με την επιχείρηση του πατέρα που με τόσο κόπο δημιούργησε. Κι' αν δε θέλει ο γιος; Κι' αν θέλει να κοπιάσει για να δημιουργήσει κάτι δικό του; Άραγε έχετε αναρωτηθεί πόσες τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν; Σίγουρα γνωρίζετε μερικές. Μπορεί να μην είναι οικογένειες φίλων ή συγγενών. Άντε ας το πάρει το ποτάμι. Μιλάω για τους ηγέτες της χώρας. Ποιό μπορεί να είναι τρανότερο παράδειγμα από αυτό; Ο νεποτισμός σε όλο του το μεγαλείο. Τι; Δεν ξέρεις τι είναι νεποτισμός; Φαίνεται πως οι καθώς πρέπει γονείς σου δε στο έμαθαν επειδή έχει αρνητική σημασία. Νεποτισμός είναι η τάση προτίμησης για μια θέση εργασίας ή αξιώματος εκείνου που γνωρίζουμε π.χ. του συγγενή που μπορεί να έχει λιγότερα αντικειμενικά προσόντα από κα΄ποιον άλλον (βλέπε στα Αγγλικά nephew). Στα υψηλότερα αξιώματα της χώρας βλέπουμε ακριβώς αυτό. Στην περίπτωση του πρωθυπουργού μας μάλιστα η ίδια η λέξη είναι κυριολεκτικής σημασίας! Φαντάσου λοιπόν το Γέρο της Δημοκρατίας να λέει στο μικρό ανηψάκι του που είναι καθισμένο στα γόνατά του:
-Κωστάκη όταν μεγαλώσεις και γίνεις πρωθυπουργός θα συνεχίσεις το έργο μου και θα γίνεις μεγάλος και τρανός σαν το θείο σου. Δε θα σου άρεσε αυτό;
-Μα εγώ θέλω να γίνω πυροσβέστης! (λέμε τώρα)
- Ναι Κωστάκη αλλά αν γίνεις πρωθυπουργός όλοι θα σε σέβονται και θα βγάζεις πάρα πολλά λεφτά, περισσότερα από ολους τους πυροσβέστες μαζί αν το θες.
-Καλά τότε, θα γίνω πρωθυπουργός όταν μεγαλώσω! Πάω να το πω στον μπαμπά.

Μα τι λέμε τώρα; Κάπως έτσι δεν ήταν τα πράγματα πάντοτε; Είναι ενδεικτικό της συντηριτικότητάς μας αυτό. Δυστυχώς για την κραταιά κοινωνική μας δομή οι νέοι πάντα όσο περιθωριοποιημένοι και να ήταν είχαν αγνότητα και αυθορμητισμό τουλάχιστον μέχρι να σαπίσει ολόκληρη η σκέψη τους από τον καρκίνο του κονσερβατισμού μεγαλώνοντας. Φυσικά και το χρήμα έχει εξέχοντα ρόλο στη διαφοροποίηση της σκέψης καθώς μεγαλώνουμε. Το χρήμα από πολλές σκοπιές ειδωμένο εγκλωβίζει την ελέυθερη σκέψη. Μας τυφλώνει και μας κάνει να ξεχνάμε. Ο αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας καθισμένος αναπαυτικά μέσα στη χλιδή της Mercedes του, δε σκέφτεται τα προβλήματα της νεολαίας ακόμα και αν αυτός ο ίδιος υπήρξε φτωχός νέος κάποτε. Το μόνο που μπορεί να σκεφτεί είναι αν θα είναι ή όχι στην ώρα του για το σημαντικό meeting επειδή έχει καθυστερήσει λόγω ορισμένων "αναρχικών" στο κέντρο που έχουν κλείσει τους δρόμους. Το ξαναλέω είναι εύκολο να υποκύψεις επειδή οι πειρασμοί είναι πολλοί.

Οι νέοι σε ό,τι κι' αν πιστεύουν πρέπει να ακούγονται πραγματικά και όχι τεχνητά με παρωδίες δημοκρατίας όπως η βουλή των εφήβων. Είναι ευθύνη των υπόλοιπων γενεών να αφουγκράζονται τους νέους και να τους κατανοούν και όχι το αντίστροφο. Το είπα και πριν μια βδομάδα πως όλα αυτά που συμβαίνουν δε στηρίζονται σε ένα μεμονωμένο γεγονός. Είναι απόρρoια χρόνιας κοινωνικής αδράνειας και περιθωριοποίησης. Όπως τόσα χρόνια δε θέλει η κοινωνία τίποτα άλλο παρά gay κομμωτές έτσι και με τους νέους, τους θέλει να σιωπούν, να δίνουν άφεση αμαρτιών ώστε να εξελιχθούν σε γενιές ντροπής, μεσαιωνικών φοβιών πραγματικής προόδου.

Μας προκαλεί δέος το εύρος της κάλυψης των γεγονότων από τα ξένα μέσα. Δε θα έπρεπε να συμβαίνει αυτό. Είναι λογικό και αυτονόητο να υπάρχει αντίδραση επειδή όλοι οι άλλοι εκτός από μας είναι ανοιχτοί στις φωνές των νέων. Δεν είναι τυχαίο ότι η κάλυψη των γεγονότων από ξένα μέσα εμπεριέχει συνήθως πολλές συνεντέυξεις νέων και ελάχιστες εικόνες από τα επεισόδια στην Ελλάδα. Μη μου πει κανένας ότι αυτό συμβαίνει και εδώ γιατί θα το χάσω εντελώς.

Δε μίλησα για πολιτικές αντιδράσεις αυτή τη φορά σε σχέση με τα γεγονότα γιατί απλά τις θεωρώ εντελώς αναξιοπρεπείς και ανούσιες. Είναι αηδιαστικό να εκτελείται ένας νέος και να μιλάμε για ανασχηματισμό στην κυβέρνηση, όπως επίσης και η επίμονη άρνηση για την ανάληψη ευθυνών. Να υπάρξει η σχετική ευθιξία ρε άδερφε κάποιου που να ζητάει συγγνώμη και επιτέλους να παραιτείται δηλώνοντας απλά ανικανότητα.

Από την άλλη πλευρά έχεις και τον Αλέξη, όχι το παιδί, τον παράφρωνα. Είναι δυνατό να ανεχόμαστε κοινωνικά τέτοια γελοιότητα από έναν εξαιρετικό κατά τα άλλα παλιάτσο και κωμικό-νομικο; Αυτός μάλιστα, να περιθωριοποιηθεί ώστε να πάψει με σχαιότητες να μας στιγματίζει ως έθνος. Με τέτοια ανεκτικότητα είμαστε πραγματικά άξιοι της μοίρας μας. Έχουμε φέρει εμέις σα σύνολο άτομα ανίκανα και ανεπάγγελτα, φαιδρά και δειλα, άνομα και παράνομα σε θέσεις ισχύως.

Τέλος θα ήθελα να αναφέρω μια ιστοριούλα σχετικά με το ποιοί πραγματικά είμαστε. Αυτή έφτασε στα αφτιά μου από τρίτους και η αξιοπιστία της ελέγχεται, αλλά παρά ταύτα θεωρώ πως μπορεί να είναι αληθινή και χαρακτηριστική.
Μια φορά λοιπόν, πριν από μερικά χρόνια πιάστηκε από την αστυνομία ανήλικος χρήστης ναρκωτικών με ουσίες πάνω του και οδηγήθηκε στο κρατητήριο. Από εκεί ο νέος της ιστορίας μας τηλεφώνησε στους γονείς του για να τους πει τι συνέβη. Όπως είναι φυσικό επικράτησε ενδοοικογενειακός πανικός και αποφασίστηκε να απευθυνθούν στον Αλέξη μας. Εκείνος δέχτηκε να αναλάβει την υπόθεση αντί του ευτελούς ποσού των 2.000.000 δραχμών. Ο Αλέξης μας λοιπόν, τηλεφώνησε στο αστυνομικό τμήμα που κρατείτω ο νέος μας. Δηλώνοντας την ταυτότητά του συνομίλησε με το διοικητή του τμήματος και του γνωστοποίησηε ότι θα πήγαινε αυτοπροσώπως από το τμήμα. Αυτό που ακολούθησε ήταν η επιστράτευση όλων των αστυνομικών του τμήματος για τον καθαρισμό του τμήματος (φαντάσου τώρα ένστολους να τρέχουν με σφουγγαρίστρες στο χέρι)και τακτοποίηση όλων των υπόλοιπων τυπικών. Με την άφιξη του Αλέξη μας όλοι οι αστυνομικοί ήταν παρατεταγμένοι και στοιχισμένοι σε στάση προσοχής. Η είσοδος του Αλέξη μας στο τμήμα σήμανε ασφαλώς και την ελευθερία του νέου μας. Το ηθικό δίδαγμα; Ένας μισότρελος στην ελληνική κοινωνία έχει πολλές πιθανότητες να αντιμετωπίζεται με τιμές αρχηγού κράτους και ένας νέος έχει πολλές πιθανότητες να πεθάνει από αμέλεια σε ένα κελί. Αυτές είναι οι αξίες της σύγχρονης Ελλάδας.